Museum Vosbergen Nieuws

Expositie Birgitta Prechtl

Sat, 14 Feb 2026 09:50:13 GMT

Van 6 februari tot 31 augustus exposeert beeldend kunstenaar Birgitta Prechtl in het museum. Haar acryl schilderijen vertellen een mooi verhaal over Landgoed Vosbergen en andere landgoederen.

Halverwege haar expositie zal er een wisseling in werken plaats vinden.

Unieke vogeltjes van klei

Mon, 26 Jan 2026 20:06:45 GMT

Beeldhouwer Cindy Sprokel uit Groningen maakt voor Museum Vosbergen dit soort vogeltjes van gebakken klei; zij laat ze zitten op een takje afkomstig uit het bos.

De klei waar de vogeltjes van gemaakt zijn, is rond 450.000 jaar oud . Zij werd in 2025 gewonnen bij een diepteboring op bijna 500 meter achter Villa Vosbergen ten behoeve van de aanleg van een warmtepomp. In de loop der tijd zullen er steeds nieuwe, unieke vogeltjes van haar hand naar het Museum toe vliegen. Ze zijn daar te koop in de winkel.

Nieuwe instrumenten in museum

Fri, 17 May 2024 12:42:22 GMT

Het museum heeft drie nieuwe instrumenten verworven

We laten u er via onze website graag al mee kennis maken. Op de afbeelding hierboven ziet u de nieuwe aanwinsten, van links naar rechts:

Een fagot van Amlingue, Parijs uit ca. 1780. Het is een ‘klassieke’ fagot: vijf kleppen en de f-klep voor de pink van de onderste hand is als zwaluwstaart uitgevoerd ten behoeve van degenen die hun linkerhand onder houden. Het instrument breidt onze reeks fagotten naar vroegere datum uit.
Een achttiende-eeuwse mandoline van Pietro Fabricatore uit 1786, hoewel het etiket omstreden is. Mandolines waren in de achttiende eeuw erg populair. Vivaldi heeft er concerten voor geschreven. Na 1800 raakt hij nogal in onbruik, maar vanaf 1890 is hij weer in de mode en worden veel orkesten gevormd en wordt hij door de gondoliere bespeeld. Van de moderne had het museum er al een aantal maar van de antieke nog geen. Deze is dus een belangrijke aanvulling van de collectie.
Een anonieme ‘liergitaar’ uit ca. 1800. Rond die tijd komt er een hernieuwde belangstelling voor de oudheid, die leidt tot de Empireperiode. Een aantal populaire muziekinstrumenten wordt als een soort modegril in liervorm uitgevoerd, zo ook de gitaar. Muzikaal heeft het dus geen betekenis, maar als modeverschijnsel wel. En het is een bijzonder decoratief instrument.

U bent van harte welkom om de instrumenten in ons museum te komen bewonderen, elke vrijdagmiddag en in het weekend geopend. Klik voor eventuele afwijkende openingstijden hier . Mocht u willen overleggen alvorens u langs komt, dan kunt u uiteraard contact met ons opnemen, daarvoor klikt u hier .

Het Spinet

Sat, 26 Aug 2023 16:11:31 GMT

Over het spinet, een nieuwe aanwinst voor het museum, aan ons geschonken door Arnout Besier, schreven we eerder. Dick Verel wil daar toch nog wat aan toevoegen, opdat u de werking van het instrument beter kunt begrijpen.

Het spinet is verwant aan het klavecimbel, waarin de snaren met een plectrum worden getokkeld. De werking, het mechaniek, is uiterst ingenieus (zie figuur links): achterop de toets staat een houten latje (1), dokje (Docke in het Duits) genaamd, daaruit is een rechthoekje gezaagd waarin een tweede latje, het tongetje (2), past, dat kan kantelen en dan door een veertje terug bewogen wordt. In dat tongetje is het eigenlijke plectrum gestoken, het z.g. kieltje (3), dat oorspronkelijk van vogelveren werd gemaakt, (Kiel is Duits voor veer), bij voorkeur van een raaf. Tegenwoordig gebruikt men delrin, een nylonsoort, maar er zijn klavecinisten die met succes meeuwenveren gebruiken. Het veertje dat het tongetje terugduwt is bij oude instrumenten een varkenshaar.

De vleugelvorm van het instrument wordt klavecimbel genoemd, maar voor huiselijk gebruik zijn andere vormen toegepast. In de 17de eeuw het virginaal, waar de snaren ongeveer evenwijdig met het toetsenbord lopen en op een onderstel werd geplaatst. In de achttiende eeuw het elegantere spinet, waarin de snaren hoek van circa 30 graden met het toetsenbord maken voor de speler schuin rechts naar achteren en dat sierlijke poten heeft (Spina is doorn in het Italiaans en het daarvan afgeleide spinetto werd gebruikt voor alle getokkelde klavieren) .

Ons instrument is gemaakt door Gerrit Klop, van oorsprong chemicus, maar die in 1966 van zijn hobby zijn beroep maakte en klavecimbels en orgels ging bouwen, gestimuleerd door de toenmalige vraag naar goede instrumenten voor authentieke uitvoeringen van oude muziek, onder meer door Frans Brüggen en Gustav Leonhardt.

Het Monochord

Wed, 07 Jun 2023 16:33:49 GMT

Er is een nieuwe aanwinst in de collectie van museum vosbergen. het gaat het om een monochord, het instrument dat Pythagoras en andere theoretici gebruikten om de relaties tussen snaarlengte en toonhoogte onderling te bestuderen.

Een stukje geschiedenis

Het monochord is het instrument dat Pythagoras en andere theoretici gebruikten om de relaties tussen snaarlengte en toonhoogte en toonhoogtes onderling te bestuderen. Het is ook nu nog in gebruik als didactisch instrument. Het bestaat uit een langwerpige klankkast waarop een aantal snaren is gespannen. Vaak zijn het er twee, in unisono gestemd met stemschroeven en een derde waarvan de spankracht wordt veroorzaakt via een katrol met gewichten.

Pythagoras onderzocht de relatie tussen snaarlengte en toonhoogte en merkte op dat het verdelen van de snaar welluidender samenklanken oplevert naarmate de getallen van de verhouding kleiner waren: 1:2 levert een octaaf op, 2:3 een kwint, 3:4 een kwart, 4:5 een grote terts, 5:6 een kleine terts, 8:9 een hele toon. De verhoudingen der snaarlengtes geven omgekeerd de frequentieverhoudingen van de tonen weer. De mate van welluidendheid wordt consonantie genoemd, ónwelluidendheid heet dissonantie.

Consonantie en dissonantie, zijn natuurlijk subjectieve begrippen, maar kunnen desondanks worden berekend uit aantallen zwevingen, zoals door Hermann von Helmholtz (1821-1894) is voorgesteld. In een ouderwetse maar duidelijke grafiek (Jeans 1938) is te zien dat de prime c’-c’ niet dissoneert, het octaaf c’c’’ bijna niet, de kwint c’-g’ heel weinig kwart meer en zo steeds meer.

Pythagoras vond kwint en kwart acceptabel consonant om er een toonstelsel mee op te bouwen en construeerde een reeks door steeds kwinten op elkaar te stapelen; dat betekent de frequentie te vermenigvuldigen met 3/2 en de verkregen toon te reduceren door octaven af te trekken om de tonen binnen één octaaf te krijgen. Deze rekenmethode leidt tot het Pythagoreïse stelsel, beschreven onder Toonladders 1. Pythagoras en zijn volgers (canonici genaamd) baseerden hun filosofie op getallen, hier dus 1,2,3 en 4. Latere filosofen hebben ook de terts (4:5) in het toonsysteem geaccepteerd. Beide systemen leidden tot iets verschillende toonladders, onder meer die volgens Zarlino.

Het monochord van Museum Vosbergen blijkt volgens de toonladder van Zarlino ontworpen te zijn. De fabrikant Leybold in Keulen kon geen informatie erover vinden in de archieven, dus werden de snaarlengtes opgemeten. Het verschil tussen tonen wordt Δ genoemd en is gegeven in cents (ȼ). Binnen de meetnauwkeurigheid vinden we grote (204ȼ) en de kleine (182ȼ) hele tonen. De verdeling is conform Zarlino en gegeven in de tabel. De tonen kunnen worden gespeeld door strijken. De reeks begint op C omdat de hele snaar het monochord zo gestemd is.

Behalve de markering van de snaarlengte geeft het monochord ook de plaatsen waarop, door lichte aanraking van de snaar flageoletten kunnen worden gespeeld. Die plaatsen zijn op 1/2, 1/3, 1/4 etc. van de volle snaarlengte. Deze tonen heten (natuurlijke) flageoletten, genoemd naar een fluitje, flageolet genaamd, met een soortgelijke klankkleur. Zie onderste foto.

In de toonladder op de bovenste foto kan men ook zien dat bij deze Zarlino-verdeling de volgorde ‘alfabetisch’ is: In afnemende toonhoogte: c cis des d dis es e….. etc. Dit in tegenstelling tot in Pythagoras’ verdeling c-des-cis-d…., de mol is daar lager dan het kruis! Sinds Vincenzo Gallileo, Simon Stevin en anderen stemmen we ‘gelijkzwevend’: 12 gelijke halve tronen in het octaaf, elk van 100 ȼ. De tweede snaar van ons instrument is gelijkzwevend verdeeld.

Benieuwd naar dit instrument? We kunnen hem tevoorschijn halen bij rondleidingen om hem in het echt te laten klinken.

Boek een rondleiding bij ons en vermeld dat u hier meer informatie over wil ontvangen. Dan zien we u snel!

De Tzouras

Tue, 04 Apr 2023 19:57:02 GMT

Deze Tzouras (τζουράς) staat de komende tijd in het museum (winkel/cafe)

Mooi is hij he, en dat is alleen nog maar op de foto. Een Tzouras is een Griekse langhalsluit en tevens het kleinere zusje van de Bouzouki. De Grieken noemen hem ook wel mesabouzouki (oftewel een halve bouzouki). Dit instrument heeft 3x2 snaren (tricordo) en is D A D gestemd. Er is ook een versie met 4x2 snaren.

In Griekenland gaapt er een kloof tussen bespelers van de tricordo Bouzoukis (3x2) en de tetracordo Bouzoukis (4x2). De tricordo wordt gezien als de 'echte ' Griekse traditionele en de tetracordo de moderne populaire versie. De tetracordo verscheen pas in de jaren '50 onder invloed van moderne muziekstijlen zoals jazz, rock, beat, etc.

De Tzouras wordt veel gebruikt in de Griekse volksmuziek samen met de Bouzouki en de Baglamas (de kleinste Bouzouki). Met z'n stalen snaren is hij goed te horen en nog leuker om op te dansen. Verder is het voor een beginner een ideaal instrument om te leren bespelen. Hij is namelijk al in een akkoord gestemd, wat betekent dat je eenvoudig met één vinger over de fretten kan schuiven om een melodie teweeg te brengen.

Komen jullie de Tzouras binnenkort bekijken? De Tzouras is tijdelijk te zien in het museum winkel/café.

De oprichters vereeuwigd

Wed, 01 Feb 2023 15:23:49 GMT

Afgelopen maand hebben we met vele vrienden en vrijwilligers mogen vieren dat Dick en Rieteke Verel een prachtig museum hebben neergezet.

In november 2002 werd Museum Vosbergen geopend door Dick en Rieteke Verel. Samen hebben ze het museum tot een begrip in Eelde en omstreken gebracht. Twintig jaar later staan we er nog steeds en voor een hopelijk nog langere tijd. Inmiddels is het museum overgedragen en wordt het door een groep enthousiaste vrijwilligers. Alle zorg die in het museum is gestoken door de oprichters werd twee weken geleden gevierd met de vereeuwiging van de oprichters door middel van een portret.

"Ik voel me geroepen een paar woorden te zeggen: om te beginnen vieren we het feit dat Museum Vosbergen twintig jaar bestaat; wie had dat kunnen denken? Wel wij!! Rieteke en ik zijn dit avontuur begonnen zonder aan een eindtijd te denken. Dat kwam pas toen we wat gingen kwakkelen in 2018 en 2019. Midden in proces van opheffen kwamen de redders in actie. Pas nu ik merk hoeveel werk het bedrijven van een museum met zich meebrengt besef ik dat we het behoorlijk druk gehad hebben, maar we hebben het al die tijd met bijzonder veel plezier gedaan.
Ik wil graag allen die zich daar nu, in het verleden en in de toekomst zich mee bezighouden bijzonder nadrukkelijk bedanken. Daarbij vraag ik special aandacht voor de helpers van het eerste uur, bedankt!
Welnu de boel draait weer en vanzelfsprekend weer voor eeuwig! De Corona is natuurlijk spelbreker geweest (en vandaag weer)! Maar langzamerhand veert het allemaal weer op.

Met het schilderij ben ik zeer verguld! Ik zal het aan Rieteke laten zien en hoop dat ze het kan herkennen en waarderen. Ik dank dan ook in de eerste plaats Martha en verder allen die aan het tot stand komen hebben bijgedragen."

Het prachtige schilderij is door een van onze zeer actieve vrijwilligers geschilderd die het echtpaar al lang kent. Vandaar dat het schilderij ook precies past bij de knusse sfeer in het museum. Voortaan kunnen jullie het schilderij in de museumwinkel bewonderen. Daar is hij opgehangen op een mooi plekje aan de muur. Bekijk hieronder ook de onthulling van het portret:

Nieuwe alinea

De Kora

Tue, 03 Jan 2023 12:06:57 GMT

Sinds afgelopen winter is er een nieuwe aanwinst te zien in museum vosbergen.

De meest recente aanwinst van Museum Vosbergen is een "kora", een zogenaamde harpluit uit Senegal of Mali. Harpluiten zijn volgens de organologen (musicologen met speciale aandacht voor de instrumenten) een luit omdat ze een klanklichaam hebben en een hals, waaraan de snaren bevestigd zijn, maar ook een harp omdat ze meerdere snaren hebben die in een vlak liggen dat loodrecht op de zangbodem staat. Om precies te zijn: twee vlakken.

Het klanklichaam is een grote kalebas en de zangbodem is de huid van een geit. De 21 snaren zijn aan de hals bevestigd met lussen van plantaardige vezels en leer die verschoven kunnen worden om de snaren te stemmen, een systeem dat wonderbaarlijk goed werkt. Bij het spelen staat het instrument verticaal op de grond met de snaren naar de musicus toe, die dan de snaren met zijn duimen en wijsvingers tokkelt terwijl hij (het zijn altijd mannen) met zijn overige vingers het instrument vasthoudt aan de twee houten stokken die daarvoor door het leren bovenblad zijn gestoken.

De kora is nu in de koffiehoek van ons museum te zien. Dus vergeet na het museumbezoek vooral niet om dit hoekje nog even te bezichtigen. En als u hem mooi genoeg vindt, kunt u natuurlijk altijd nog even nagenieten met een kopje koffie of thee met prachtig uitzicht op dit nieuwe instrument.

Muziekdoosje

Tue, 03 Jan 2023 11:48:40 GMT

Er zit nog heel wat werk in het maken van een muziekdoosje, maar dat maakt het nu juist zo interessant. Een van onze vrijwilligers heeft het op zich genomen om voor bezoekers een exemplaar neer te zetten deze maand. Zo kunnen jullie allemaal zien hoe het mechaniekje van zo'n muziekdoosje nu werkt.

Ook heeft hij ervoor gezorgd dat het mechaniekje in een prachtig antiek maar ook niet antiek doosje is komen te zitten. Wat bedoel ik daar precies mee? Dat leg ik jullie graag uit.

Het mechaniekje
Het mechaniekje van dit muziekdoosje brengt u gelijk in de kerststemming. Zodra deze wordt opgewonden (aan de onderkant van het doosje), begint er een elegant muziekje te spelen. Omdat het draaiwiel door het opwinden begint te draaien, komen de bolletjes op het draaiwiel in contact met ijzeren pennetjes. Elke keer wanneer een bolletje een pennetje raakt, wordt er een noot gespeeld. En al die noten samen maken een muziekje. Bekijk het maar eens goed wanneer u in het museum bent.

Het doosje
Het mechaniekje is los op een antiekmarkt gevonden. Hetzelfde geldt voor het doosje. Samen waren ze zo alleen, en daarom zijn ze nu samengebracht. Vroeger werden de mechaniekjes ook al vaak los verkocht, alsook nu nog het geval is. Vooral Zwitserland staat bekend om het maken van deze mechaniekjes, waarvan Reuge dan weer het meest erkend is. Dit merk is "weltberuhmt". Samen met het kastje dat er omheen is gebouwd functioneert dit muziekdoosje vanaf nu zowel als muziekbrenger als opbergvakje. Links onder het plaatje bevindt zich het mechaniekje. Rechts kunnen kleine spulletjes zoals sieraden of andere deftige voorwerpen worden opgeborgen.

Pootjes
Het doosje was al bijna perfect als omhulsel voor dit mechaniekje. Er moesten alleen nog pootjes op worden gezet, omdat het doosje anders niet goed kon staan. Het mechaniekje moet namelijk van de onderkant worden opgewonden. Vandaar dat de pionnen van een oude schaakset zijn gebruikt om het muziekdoosje goed te kunnen laten staan.

Mooi fleurig
Verder zal u het leuke behangetje aan de binnenkant van het muziekdoosje zijn opgevallen. Ook dit is tweedehands gevonden. Met een paar kleine stukjes antiek behang is al snel een mooi interieur voor een muziekdoosje in elkaar geknutseld.

En dan is er een muziekdoosje gemaakt!

Meer leren? Kom dan deze maand eventjes langs. Deze mini-expositie is heel januari nog te zien in de koffiehoek.